Jak guculka stala fotografyneju-dokumentalistkoju — istorija Parasky Plytky

Читати кирилицею
Jak guculka stala fotografyneju-dokumentalistkoju — istorija Parasky Plytky

Istorija Parasky Plytky-Gorycvit, jaka fotografuvala v gucuľśkomu seli Kryvorivnja, unikaľna iz bagaťoh pryčyn. I sered nyh — arhiv narodnoї fotohudožnyci, kotryj vyjavyly ta dopomogly vidnovyty i prezentuvaty gromadśkosti troje meškanciv stolyci:  hudožnycja Inga Levi, kinooperator Maksym Rudenko i Kateryna Bučaćka. Ščo varto znaty pro istoriju guculky-fotografyni?

Žyla u «misci syly»

Kryvorivnja — ne prosto selo na gucuľščyni. Tut zupynjalysja i žyly bagato ukraїnśkyh poetiv ta pyśmennykiv, a Sergij Paradžanov znimav «Tini zabutyh predkiv».

Talant, pro jakyj nihto ne znav

Paraska Plytka-Gorycvit vidoma jak narodna hudožnycja, poetka, foľklorystka ta filosofynja — ale nikoly ne jšlosja publično pro te, ščo vona robyla dokumentaľni foto.

Svitlyny, zrobleni neju, vyjavyly vypadkovo pid ližkom u hati-muzeї, negatyvy ta plivky uveś čas tam zberigalysja bagato rokiv bez naležnyh umov i faktyčno zabuti i doslidnykamy, i naviť pracivnykamy muzeju.

Zagalom do vidnajdenoї kolekciї vhodyť blyźko 4 tys svitlyn, kotri narazi zberigajuťsja u Kyjevi. Arhiv takož ocyfrovano, a materiaľni kopiї i dali naležatymuť siľśkij gromadi. Grupa «Iniciatyvna grupa zi zberežennja fotoarhivu Parasky Plytky-Gorycvit», bude zajmatysja systematyzacijeju fotoarhivu ta organizacijeju vystavok.

Koly i jak guculka počala znimaty

Za slovamy doslidnykiv, Paraska Plytka-Gorycvit počala znimaty v 1970-h rokah — i robyla ce reguljarno ponad 30 rokiv. Perevažajuť svitlyny svjatkuvań, pejzaži ta portretna zjomka. Uveś cej čas vona žyla u seli, nikoly jogo ne pokydala — tomu napryklad velykodnja fotozjomka peretvorylasja na okremyj žanrovyj cykl.

Naskiľky davni ci znimky

Popry te, ščo biľšisť rannih znimkiv — ce 1970-i, ljudy na nyh vygljadajuť dovoli netypovo jak dlja togo času i — jak zauvažyly doslidnyky — «nemov pozujuť dlja vičnosti». Čerez ce naviť vyslovljujeťsja prypuščennja, ščo u neї bula svoja, osoblyva manera stvorennja fotografij, osoblyva pedantyčnisť u pidhodah do zjomky.

Deščo pro žyttja fotohudožnyci

Zamolodu Plytka-Gorycvit dopomagala UPA (bula zv’jazkovoju z pozyvnym «Lastivka») — pislja 1945 roku ce koštuvalo їj svobody: vona otrymala 10 rokiv tabirnogo zaslannja u Kazahstani vid komunistyčnoї vlady.

Narodylasja vona 1927 roci v rodyni kovalja Štefana i vyšyvaľnyci Ganny na prizvyšče Plytka. Duže rano, zdajeťsja, їj bulo 16 rokiv, vona poїhala do Nimeččyny — pislja čogo povernulasja dodomu, i todi ž opynylasja u lavah UPA.

Okrim svitlyn, vona takož stvoryla kiľka poetyčnyh zbirok, zajmalasja foľklorystykoju, sama pereplitala svoї knygy i daruvala їh odnoseľcjam. Uv’jaznennja u taborah GULAGu stalo pryčynoju vidstoronenogo stavlennja do neї z boku odnoseľciv, tož povernuty doviru do sebe vona zmogla postupovo same zavdjaky fotomystectvu.

Baťky Parasky Plytky-Gorycvit

Jak vygljadaje muzej śogodni

Muzej roztašovano u hati, v jakij vona žyla — a takož častyna robit zberigajeťsja u muzejah Ivana Franka v Kryvorivni, Verhovyny ta šče v kiľkoh muzejah Ukraїny. Arhivom tvoriv opikujeťsja misceva gromada. Doslidnyky spodivajuťsja, ščo muzej zmože otrymaty vyščyj status i zberežeťsja — a poky ščo pracjuvatymuť nad fotovystavkoju.